Het einde van Het Nieuwe Werken

Dit is niet een voorspelling maar de titel van een blog van Davied van Berlo, oprichter en aanjager van Ambtenaar 2.0, en tot voor kort pleitbezorger van het Nieuwe Werken binnen de overheid. Van Berlo spreekt in zijn blog onder meer zijn teleurstelling uit over de resultaten van het rijksprogramma het Nieuwe Werken, dat einde van dit jaar stopt.

Stelling is dat bij de reorganisatie van de rijksoverheid de kans om echte veranderingen door te voeren gemist is en dat het Nieuwe Werken is platgeslagen tot de inrichting van hippe werkplekken en uitbreiding van de mogelijkheden voor thuiswerken. Op het vlak van werkstijlen, leiderschap en cultuur is volgens van Berlo echter niets veranderd. Kortom, mensen doen nog steeds hetzelfde kunstje, maar in een hipper jasje.

Van Berlo over de oorzaak: “Het Nieuwe Werken is een doel op zich geworden. De nadruk is komen te liggen op bedrijfsvoering en het wegnemen van technische belemmeringen, maar ook zonder HNW zouden huisvesting, IT-middelen en P&O-inzichten zich gewoon doorontwikkelen. De vraag voor Het Nieuwe Werken is juist hoe deze ontwikkelingen elkaar beïnvloeden en kunnen versterken zodat ze leiden tot een werkwijze die beter past bij medewerkers”.

Volgens van Berlo gaat het er om dat ambtenaren en hun managers bepalen voor wie en waarom zij bepaalde diensten leveren en van daaruit voor zichzelf bepalen hoe zij hun werkzaamheden het beste kunnen inrichten. Zij moeten gewoon hun werk doen, maar dan wel op basis van een heldere visie, heldere doelstellingen en een heldere strategie. Afhankelijk van visie, doelstellingen en strategie zullen dan bepaalde werkvormen en technologieën meer of minder geschikt zijn.

Oorzaak en gevolg

Ik ben het op diverse punten eens met Van Berlo. Inderdaad: het Nieuwe Werken is in veel gevallen platgeslagen tot de inrichting van hippe werkplekken en uitbreiding van de mogelijkheden voor thuiswerken. En nieuwe werkwijzen en technologieën kunnen alleen succesvol worden geïmplementeerd als deze gebaseerd zijn op een heldere visie en strategie. Ik ben het echter niet eens met Van Berlo’s analyse van waar het mis is gegaan.

Van Berlo geeft vooral leveranciers en consultants die gaan voor het “snelle geld” de schuld. Volgens mij heeft het echter alles te maken met het ontbreken van een “sense of urgency” bij beslissers en de beperkte mogelijkheid van overheidsorganisaties om zichzelf te veranderen (iets waar zij overigens niet uniek in zijn).

Ik wil e.e.a toelichten op basis van het consistentiemodel van Broekstra. Een model dat enigszins in de vergetelheid is geraakt, maar wat ik ook gebruikt heb bij mijn onderzoek naar de mogelijkheden om innovatie binnen de overheid te bevorderen met behulp van social media.

Volgens dit model moet een organisatie – wil zij recht van bestaan hebben – mee bewegen met veranderingen in haar omgeving. Deze veranderingen kunnen betrekking hebben op de arbeidsmarkt, bestuursvormen, technologie en de markt waarin de organisatie opereert. Inpassen van deze veranderingen in de eigen organisatie kunnen om maatregelen vragen m.b.t. het technologische systeem, het bestuurssysteem, het human resource systeem, het entrepreneurial systeem (product-markt combinaties), de cultuur en de dominante coalitie.

Mijn analyse is dat het Nieuwe Werken gebaseerd is op technologische ontwikkelingen in de omgeving (met name de opkomst van social media en breedbandige verbindingen) die ook  veranderingen hebben veroorzaakt bij klanten van de overheid (mondiger en zelfredzamer burgers) en op de arbeidsmarkt (de opkomst van de generatie Y). Deze veranderingen vragen om ingrijpende veranderingen ten aanzien van het entrepreneurial systeem, het human resource systeem, het bestuurssysteem en het technologische systeem. Wat het minste pijn doet, zijn de wijzigingen t.a.v. het technologische systeem. In ieder geval zolang deze wijzigingen geen nieuwe eisen stellen aan de overige systemen. Onderdeel van de consistentie-theorie is namelijk ook dat de verschillende systemen op elkaar aansluiten.

Wijzigingen ten aanzien van bijvoorbeeld het bestuurssysteem of het human resource systeem worden veel meer gevoeld, doordat zij refereren aan persoonlijke verworvenheden (rechtspositie, macht etc.). Dergelijke veranderingen zijn volgens mij alleen haalbaar als “het water aan de lippen staat”, oftewel er sprake is van een grote sense of urgence, dan wel wanneer zij door een “hogere macht” worden opgelegd. Aan geen van beide voorwaarden wordt in de huidige situatie voldaan. Vandaar dat veel overheidsorganisaties zich volgens mij beperken tot relatief veilige maatregelen als het nieuw inrichten van werkplekken en medewerkers voorzien van mobiele devices. Op die manier beweeg je toch een beetje mee.

En dus…

Zoals eerder aangegeven heeft Van Berlo m.i. gelijk als hij stelt dat veranderingen alleen kans van slagen hebben als zij gebaseerd zijn op een heldere visie en een heldere strategie, en dat dat is waar overheidsorganisaties eerst aan zouden moeten werken. In dat geval weten ze waarom iets nodig is en is er sprake van een “sense of urgency”. Het is echter niet genoeg.

Als overheden hun visie baseren op een gedegen analyse van hun omgeving zullen ze, zo verwacht ik, tot de conclusie komen dat veel van de elementen van het Nieuwe Werken meerwaarde voor hun organisatie hebben (ook die op het vlak van leiderschap, werkstijlen en cultuur). Vervolgens ligt er – zelfs als er sprake is van een heldere visie en strategie – een enorme uitdaging om de eigen organisatie te veranderen. Veranderingen waar de samenleving om vraagt.

In tegenstelling tot Van Berlo denk ik dat externen een nuttige rol kunnen spelen bij het doorvoeren van de vereiste veranderingen. Waar het echter vooral op aankomt is een hoge mate van discipline, doorzettingsvermogen, tijd en vooral ook lef (om verworvenheden los te laten) binnen de eigen organisatie. De veranderingen die in de samenleving plaatsvinden vragen erom dat organisaties in feite over hun eigen schaduw heenspringen. Hopelijk zijn er een aantal organisaties die dit lukt. Want als er één schaap over de dam is …..

 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *