Gaat het Finse onderwijssysteem op de schop?

Internationale media berichten over belangrijke veranderingen in het Finse onderwijssysteem: vakgericht onderwijs zou worden verlaten voor thematisch onderwijs. Wat is hier aan de hand?

Het Finse onderwijssysteem is al jaren populair bij onderwijshervormers. Het is sterk afwijkend van de systemen in veel andere landen, maar wel succesvol in prestaties bij internationale testen. Door selectief winkelen vindt iedere hervormer wel iets om een gewenste verandering mee te ondersteunen. Het Finse systeem is echter een samenhangend geheel en laat zich echter niet makkelijk kopiëren. Wat zijn de kenmerken en de succesfactoren van het Finse onderwijs en wat gaat er veranderen?

 Kenmerken van het Finse onderwijssysteemFinse onderwijssysteem

De opbouw van het huidige Finse onderwijssysteem dateert van begin jaren ’60. Op dat moment was het onderwijs in slechte staat en stond Finland aan het begin van haar opbouw tot een onafhankelijke en welvarende staat. Het onderwijssysteem is geworteld in een toenmalige nationale consensus over de kernwaarden van onderwijs. De visie die ten grondslag ligt aan het Finse systeem is nog steeds actueel. Twee kernelementen daar uit: onderwijs is een investering in de toekomst van het land en onderwijs moet gelijkheid creëren door ieders individuele kwaliteiten maximaal te benutten.

Voor een korte weergave van het systeem maak ik gebruik van de volgende tabel:

 

Trends in onderwijshervormingen

Karakteristieken van het Finse onderwijssysteem

Centrale voorschriften Lokale autonomie
Selectie Maximale doorstroom
Competitie Samenwerking
Standaardisatie Differentiatie
Test gedreven onderwijs Leerkrachten beoordelen voortgang
Keuzemogelijkheden Gelijkheid
Beheersing kosten Verstandig investeren
Controle Vertrouwen
Sturen op output Pedagogische relatie staat centraal
Hoge urennorm Ruimte voor spel en creativiteit
Schaalvergroting Kleine scholen, kleine klassen
Marktmodellen Pedagogische visie

 

 

Bij ieder van de karakteristieken valt een lang verhaal te vertellen, maar de beste samenvatting van de Finse benadering vind ik: het is de taak van het onderwijs iedere leerling zo goed mogelijk voor te bereiden op een plaats in de toekomstige samenleving, hoe dan ook. In die samenvatting is het gelijkheidsideaal vervat en de opvatting over de maximale inspanning om voor iedere leerling individueel te doen wat nodig is.

De school wordt gezien als een leergemeenschap waar professionals het onderwijs ontwikkelen, plannen, uitvoeren en testen, zonder de druk en de onrust van nationale testen (er is er maar 1, aan het einde van het vervolgonderwijs). Tegen die achtergrond zijn kenmerken van het systeem beter te begrijpen, zoals: een hoge vereiste opleiding voor leerkrachten, een gemeenschappelijke school voor 7 tot 16-jarigen, kleine scholen, volledige vergoeding van middelen, voeding en vervoer, korte lestijden, weinig lestijd per leerkracht, sterk individuele leerroutes, snel inzetten van speciale of extra begeleiding (tot wel 30% van de leerlingen), geen inspecties (sinds begin ’90).

Succesfactoren van het Finse systeem

Voor een korte weergave van de succesfactoren van het systeem maak ik gebruik van de volgende paradoxen:

  1.  Hoog opgeleid, lage kosten.
  2. Minder les, meer leren.
  3. Minder testen, betere resultaten.
  4. Gelijkheid door diversiteit.
  5. Minder controle, meer kwaliteit.

Enkele toelichtende opmerkingen: De investering in de hoge opleiding van leerkrachten (en de permanente bijscholing) heeft geleid tot een positieve wisselwerking: het is en aantrekkelijke en gewaardeerde loopbaankeuze geworden, leerkrachten kunnen zelfstandig invulling geven aan het onderwijs en de kwaliteit van het onderwijs is gestegen. Het is een rendabele investering: Finland geeft als percentage van het BNP gemiddeld minder uit aan onderwijs dan andere Westerse landen.

Leerkrachten besteden een aanzienlijk deel van hun tijd niet aan lessen, maar aan het gezamenlijk ontwikkelen, verbeteren en toetsen van het onderwijs. Ook leerlingen varen wel bij de ruimte die zij hebben door korte lesuren, korte schooldagen en weinig huiswerk. Leren gebeurt niet alleen in lessen.

Teveel testen heeft voor de Finnen een negatieve invloed op het onderwijs: het creëert onzekerheid, ‘teaching to the test’ en het kost veel tijd. De voortgang van leerlingen kan beter beoordeeld worden door eigen leerkrachten, die uitgaan van de startsituatie en kenmerken van ieder kind afzonderlijk. Door leerroutes afgestemd op individuele leerlingen worden de zwakke leerlingen beter op een niveau gebracht dat ze gelijke kansen biedt.Finse onderwijssysteem

Tenslotte een opmerking over de kwaliteitsparadox. Wat ieder team van professionals zal herkennen is dat als de samenwerking intensief is er een grote make van onderlinge kwaliteitscontrole bestaat. Die wordt echter niet zo ervaren omdat deze niet van buiten, maar vanuit het team komt.

Een afsluitende paradox: Finland heeft zich bij de inrichting van haar onderwijssysteem sterk gericht op pedagogische innovatie en nauwelijks op innovatie van de gebruikte middelen. Wat betreft het gebruik van computers verkeert Finland in Europa in de achterhoede. Tegelijk loopt Finland wereldwijd voorop in technologische innovaties. Dat roept een interessante vraag op: zijn leerlingen in de toekomst beter af met vaardigheden om te innoveren of met vaardigheden om innovatieve apparatuur te gebruiken?

Wat gaat er veranderen in het Finse onderwijssysteem?

De komende veranderingen hangen samen met een nieuwe versie van het Nationale Curriculum Raamwerk. Dit is een bindend document dat uitgangspunten voor onderwijs beschrijft en richtlijnen geeft voor speciaal onderwijs, onderwijs ondersteuning, goede leeromstandigheden en voortgangstoetsen. Het nieuwe document wordt in augustus 2016 van kracht.

In het document is een belangrijke vernieuwing opgenomen in de vorm van meer thematisch onderwijs (phenomenon-based teaching) ten koste van monodisciplinair vakonderwijs. De gedachte achter deze verandering is dat deze vorm van onderwijs beter aansluit bij wat straks van leerlingen verwacht wordt in de samenleving. Leerlingen moeten meer samenwerken en communiceren, waarmee ook hun vermogen tot creatief denken wordt gestimuleerd.

Multidisciplinair onderwijs en het geïntegreerd aanbieden van onderwerpen zijn niet nieuw voor Finland, maar wordt nu verplicht ingevoerd. Bij dat verplicht invoeren moeten wel een aantal kanttekeningen worden gemaakt. In de eerste plaats betreft de verplichting tenminste één aaneengesloten periode van thematisch onderwijs voor de leerlingen in de leeftijd van 7 tot 16 jaar. Dat is voor veel scholen al de bestaande praktijk. In de tweede plaats is de invulling van het curriculum in Finland sterk gedecentraliseerd. Dus scholen bepalen zelf de duur en invulling van zo’n periode thematisch onderwijs. Er zijn ook scholen die veel verder gaan met geïntegreerd onderwijs dan een of twee perioden.

Het lijkt er op dat Finland op een geleidelijke wijze veranderingen aan het doorvoeren is die aansluiten bij veranderingen in de maatschappij (meer werk dat een beroep doet op communicatieve vaardigheden en het vermogen tot creatief denken) en dat voortbouwt op de kracht van het huidige onderwijssysteem. Bij die kracht hoort dat er geen centrale regie is op de snelheid waarmee en de wijze waarop het thematisch onderwijs wordt ingevoerd. Wat wel gebeurt past geheel bij de uitgangspunten van het bestaande systeem: leerkrachten worden bijgeschoold in het geven van thematisch onderwijs. Voordat de richtlijnen van het nieuwe nationale curriculum van kracht zullen zijn, zijn alle leerkrachten naar een scholing in thematisch onderwijs geweest.

Daarmee toont Finland opnieuw de kracht van haar onderwijssysteem: aan de uitgangspunten van het onderwijssysteem wordt niet getornd, veranderingen komen in samenspraak met het veld tot stand en worden geleidelijk en langs decentrale weg ingevoerd.

Finse onderwijssysteem

 

3 thoughts on “Gaat het Finse onderwijssysteem op de schop?

  1. Raf Feys zegt:

    “ Het Finse onderwijs presteert erbarmelijk slecht in kennisoverdracht, onderwijs is utilitair en niet diepgaand.” (COC-Brandpunt, april 2015)

    Dirk Van Hemeldonck , met leservaring in Finland, doorprikt fabeltjes over Fins onderwijs:

    In enkele nummers van het Vlaamse lerarenblad ‘Brandpunt’ van de COC-vakbond verschenen vorig jaar mooie verhaaltjes over het onderwijssprookjesland ‘Finland’. Verhaaltjes die ook herhaaldelijk door het tijfschrift Klasse, door de VRT en vele anderen werden verpreid.
    Het verwonderde ons ten zeerste dat de Brandpunt-redactrice helemaal geen rekening hield met de vele kritiek op die fabeltjes die de voorbije jaren door de Finse onderwijsmensen zelf en door Onderwijskrant gepubliceerd werden (zie http://www.onderwijskrant.be; blog ‘Onderwijskrant Vlaanderen)

    In het aprilnummer 2015 werd wel een kritiek op die COC-verhaaltjes opgenomen vanwege Dirk Van Hemeldonck die zelf een aantal jaren lesgegeven heeft in Finland en de situatie vrij goed kent..

    Beste redactie,
    Ik wil reageren op de reeks artikelen over het Finse onderwijs die in Brandpunt verscheen. Ik heb het grootte deel van mijn loopbaan als wiskundeleraar lesgegeven in vlaanderen in het hoger secundair onderwijs en in de onderwijzers- en regentenopleiding. Tussen 1998 en 2002 heb ik lesgegeven in Finland in het hoger secundair, in de onderwijzers- en lerarenopleiding en in het wiskundedepartement van de Universiteit van Jyväskylä. Ik mag mezelf toch wel een ervaringsdeskundige van het Finse onderwijs noemen. Ook nu nog verblijf ik de helft van de tijd in Finland en blijf er het onderwijs op de voet volgen.
    De artikels in Brandpunt waren grotendeels gebaseerd op de PISA-resultaten van 2000 en publicaties in het Engels van het Finse onderwijsministerie, maar staan diametraal tegenover de ervaring ‘op het veld’.

    Het eerste PISA-onderzoek in 2000 bevatte nogal wat onvolkomenheden waarvan de ergste is dat de vragen niet in alle landen dezelfde waren. De onderzoekers waren er niet in geslaagd een vragenbestand op te stellen dat voor alle landen relevant was. In het onderzoek van 2012 werd gepoogd dit euvel weg te werken en zakte Finland meteen naar de twaalfde plaats- ookal bereidt het Finse onderwijs nadrukkelijk voor op testen in identiek dezelfde stijl als het PISA-onderzoek. (Nvdr: Vlaanderen behaalde de Europese topscore; onze 15-jarige tso-leerlingen leerlingen presteerden evengoed als de doorsnee-Finse leerling.) Ook in het TIMSS-onderzoek scoort Finland niet zo goed en in de internationale Wiskunde Olympiade doen de Finnen het elk jaar slecht.
    Het Finse onderwijs presteert erbarmelijk slecht in kennisoverdracht. Bijvoorbeeld, na negen jaren scholing is 70% van de scholieren er niet in staat met breuken te rekenen, slechts 7% begrijpt wat breuken zijn en de overige 23% kan de rekenregeles uitvoeren zonder ze te begrijpen (Doctorale thesis van Lisa Näveri, University of Helsinki, 2009). Dit is ook mijn eigen ervaring. Ook in Aardrijkskunde loopt het mank: ik ontmoet nooit leerlingen uit het algemeen volgend hoger secundair onderwijs die op een blinde kaart Frankrijk of Duitsland kunnen aanduiden, laat staan kleinere landen als België of Nederland.

    Kinderen hebben op Finse scholen weinig intellectuele uitdaging, vervelen zich en de meerderheid heeft een afkeer van onderwijs. Na school hangen velen in bendes rond. In veel secudaire scholen wordt op het schoolterrein drugs gedeald.
    Dikwijls wordt het hoger niveau van de leerkrachten geroemd. Ondansks de masteropleiding van de onderwijzers kan ik aan de studenten niet dezelfde eisen stellen als aan de professionele bachelors in Vlaanderen.
    Wat je wel moet bewonderen in het Finse onderwijs is de zelfstandigheid van de kinderen en hun verantwoordelijksgevoel. Ook de prachtige gebouwen en uitrusting, waarmee het beleid lat voelen dat ze kinderen waarderen. Er is in elke scshool ook een team van speciaal opgeleide taakleerkrachten om de kinderen met leermoeiliikheden verder te helpen. .
    ..
    Het (typisch) Finse onderwijs is erg jong, het is pas na 1863 ontstaan. We moeten ontzag opbrengen voor wat de Finen op zo korte tijd bereikt hebben. Mar het is wel een ‘noodsitatuei’ onderwijs: op korte tijd moest men de achterstand ten opzichte van de andere Europese landen inhalen. Daardoor is het onderwijs erg utilitair en gaat het niet diep. Er is nog een lange weg af te leggen om op het gebied van kennisoverdracht en menselijke vorming op een vergelijkbaar peil te komen als de andere Europese landen.

    U hebt wellicht al gehoord van de massamoorden in Jokela en Kauhajoki waar een scholier vele andere leerlingen en leerkrachten doodschoot. De zich zelf lovende Engelstalige brochures van het Finse ministerie vermelden uiteraard niet dat er regelmatig bijna even ernstige drama’s gebeuren. Er blijven ook de problemen van het pesten en het zeer ennsstig mishandelen, die men in de Finse scholen maar niet onder controle krijgt.

    Met vriedenlijke groeten, Dirk van Hemeldonck

  2. G. van Boxtel zegt:

    We hebben een Finse schoondochter die al jaren hier in Nederland woont samen met onze zoon en hun twee kinderen van 8 en 6 jaar. Onze kleinzoon is diabeet. Nu wil ze in september in Kuopio gaaan studeren en dus met de kinderen daar gaan wonen. Ik heb hier heel veel zorgen over. Nu hoop ik dat u mij enigszins kunt geruststellen.
    Dank voor uw reactie.

  3. Edwin van der Zalm zegt:

    Beste G. van Boxtel,

    Er zijn veel berichten in diverse media die het Finse onderwijssysteem op een voetstuk plaatsen. Het kan geen kwaad die wat te relativeren. De manier waarop dat door Dirk van Hemeldonck gebeurt is echter weinig informatief. Hier worden op een vreemde manier eigen ervaringen, incidenten en feitelijkheden vermengd tot een bijzonder negatieve mix. Wat dat betreft kan ik u geruststellen. Het Finse onderwijs wordt niet bevolkt door drugsdealende scholieren die zo nu en dan het vuur op elkaar openen.
    Het Finse onderwijssysteem heeft voor- en nadelen ten opzichte van andere systemen. Wat mij betreft moeten we de effecten van een systeem niet overschatten als het gaat om de effecten op individuele kinderen. Op welke school komen uw kleinkinderen, welke leerkracht krijgen zij, vinden ze snel aansluiting bij vriendjes en vriendinnetjes zijn veel bepalender voor hun welbevinden en hun schoolsucces dan de kenmerken van het schoolsysteem.
    Ieder kind reageert bovendien anders op de verandering van land, taal en gewoonten waar ze mee te maken krijgen. Over het algemeen zijn kinderen flexibeler dan wij denken en beschikken ze over een geweldig aanpassingsvermogen. Als ze zich voldoende veilig voelen kunnen ze erg gestimuleerd worden door de nieuwe omstandigheden. Dat is een leerproces waar geen onderwijssysteem tegenop kan, uit welk land dan ook.

    Succes met de Finse periode van uw kleinkinderen.

    Met vriendelijke groet,
    Edwin van der Zalm

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *